در هر ساختمان، تمام فاضلاب تولید شده ماهیت یکسانی ندارد. بخشی از فاضلاب از توالت ها خارج میشود، اما آب حاصل از دوش، حمام، روشویی و در بعضی پروژه ها ماشین لباسشویی، ترکیبی متفاوت دارد. این جریان بهطور معمول با عنوان آب خاکستری (Greywater) شناخته میشود.
اگر این جریان بهصورت جداگانه جمعآوری شود، میتوان پس از بررسی کیفیت و انتخاب روش مناسب، آن را برای برخی مصارف غیر شرب مانند آبیاری فضای سبز یا بعضی کاربرد های داخل ساختمان تصفیه و باز استفاده کرد. به همین دلیل، مدیریت فاضلاب خاکستری ساختمان فقط موضوع دفع فاضلاب نیست و در برخی پروژهها میتواند بخشی از برنامه کاهش مصرف آب باشد.
اما سؤال اصلی این است: آیا برای یک ساختمان باید از سپتیک استفاده کرد، یک پکیج تصفیه آب خاکستری نصب کرد یا میتوان آب خاکستری را مستقیماً برای آبیاری استفاده کرد؟ پاسخ به پارامترهایی مانند: نوع کاربری ساختمان، مقدار فاضلاب، کیفیت آب ورودی و کاربرد موردنظر برای آب تصفیه شده و ….. بستگی دارد.
آب خاکستری چیست و از کجا میآید؟
آب خاکستری به فاضلاب حاصل از منابع غیرتوالتی ساختمان گفته میشود. دوش و حمام، روشویی و در برخی تعاریف ماشین لباسشویی از منابع رایج تولید این جریان هستند. در مقابل، فاضلاب توالت و سایر جریان های آلوده به مدفوع در گروه فاضلاب سیاه قرار میگیرند.
البته تعریف آب خاکستری در همه استانداردها و مقررات دقیقاً یکسان نیست. برای مثال، در برخی مقررات، فاضلاب سینک آشپزخانه یا ماشین ظرفشویی به دلیل احتمال وجود چربی و بار آلودگی بالاتر، در این گروه قرار نمیگیرد.
این موضوع در طراحی سیستم اهمیت دارد؛ چون کیفیت فاضلاب ورودی مستقیماً روی روش های تصفیه آب خاکستری اثر میگذارد. بنابراین قبل از انتخاب تجهیزات، باید مشخص شود آب خاکستری دقیقاً از چه نقاطی جمعآوری خواهد شد.
برای بررسی اولیه یک پروژه، معمولاً این اطلاعات موردنیاز است:
- تعداد افراد یا کاربران ساختمان
- نوع کاربری ساختمان؛ مسکونی، اداری، هتل، تجاری و غیره
- منابع تولید آب خاکستری
- دبی متوسط و حداکثر جریان
- کیفیت تقریبی فاضلاب ورودی
- محل نصب تجهیزات و مخزن
- کاربرد نهایی آب تصفیهشده
گزینههای مدیریت و استفاده از آب خاکستری
بعد از اینکه منابع تولید آب خاکستری در ساختمان مشخص و جریان آن از فاضلاب توالت جدا شد، مرحله بعد تعیین تکلیف این جریان است. در این مرحله، انتخاب روش فقط به حجم فاضلاب بستگی ندارد؛ بلکه باید مشخص شود آب خاکستری قرار است تصفیه و دوباره مصرف شود یا صرفاً برای دفع و تصفیه در محل مدیریت شود. اگر هدف، بازچرخانی آب باشد، سیستم بهصورت معمول شامل جمعآوری، تصفیه، گندزدایی در صورت نیاز و ذخیره یا انتقال آب تصفیه شده برای یک مصرف غیرشرب است. منابع رسمی نیز استفاده از آب خاکستری تصفیهشده را برای کاربردهایی مانند آبیاری فضای سبز و فلاشتانک بهعنوان نمونههایی از بازچرخانی غیرشرب در مقیاس ساختمان مطرح میکنند.
وقتی هدف، استفاده مجدد از آب است
در این حالت، استفاده از پکیج تصفیه آب خاکستری میتواند یکی از گزینههای طراحی باشد. پکیج، آب خاکستری جمعآوریشده را به کیفیت مورد نیاز برای مصرف مشخص میرساند. نوع فرآیند تصفیه ثابت نیست و باید با توجه به کیفیت فاضلاب ورودی و کاربرد نهایی انتخاب شود.
همچنین بخوانید: تفاوت فاضلاب خاکستری و فاضلاب سیاه در سیستمهای تصفیه
برای مثال، آب خروجی مورد استفاده در آبیاری فضای سبز ممکن است الزامات متفاوتی با آبی داشته باشد که برای فلاش تانک یا سایر مصارف غیرشرب داخل ساختمان استفاده میشود. در برخی مقررات، حتی برای کاربرد های مختلف آبیاری، سطح تصفیه و الزامات میکروبی متفاوت در نظر گرفته شده است.
بنابراین نمیتوان صرفاً با عنوان «پکیج آب خاکستری» یک فرآیند مشخص را برای همه پروژهها تجویز کرد. ابتدا باید منبع آب خاکستری، دبی تولید و کاربرد نهایی مشخص شود و بعد فرآیند و تجهیزات انتخاب شوند.
وقتی هدف، دفع فاضلاب است
اگر پروژه به دنبال بازچرخانی آب نیست و هدف اصلی، تصفیه و دفع فاضلاب در محل است، موضوع متفاوت خواهد بود. در چنین شرایطی ممکن است سیستم های تصفیه فاضلاب غیرمتمرکز، از جمله سپتیک تانک به همراه اجزای تکمیلی موردنیاز، مورد بررسی قرار گیرند.
سپتیک تانک عمدتاً برای نگهداری و تصفیه اولیه فاضلاب طراحی میشود و خروجی آن را نباید بهطور خودکار معادل «آب قابل استفاده مجدد» در نظر گرفت. در سیستمهای غیرمتمرکز، بسته به شرایط پروژه، ممکن است پس از سپتیک به تصفیه تکمیلی و سپس دفع کنترلشده در خاک نیاز باشد. EPA نیز سیستم های سپتیک و سیستم های تصفیه غیر متمرکز را بهعنوان مجموعهای از گزینه های مختلف مدیریت فاضلاب در محل معرفی میکند.
بنابراین اگر سؤال پروژه این باشد که «چطور فاضلاب را در محلی که شبکه فاضلاب نداریم مدیریت کنیم؟»، بررسی سپتیک میتواند منطقی باشد؛ اما اگر سؤال این باشد که «چطور بخشی از آب مصرف شده ساختمان را دوباره برای یک مصرف غیرشرب استفاده کنیم؟»، باید سراغ سیستم تصفیه و بازچرخانی آب خاکستری رفت.
آبیاری؛ مصرف نهایی است، نه لزوماً روش تصفیه
آبیاری فضای سبز را بهتر است بهعنوان یکی از کاربردهای نهایی آب خاکستری تصفیهشده در نظر بگیریم، نه یک روش مستقل تصفیه.
برای مثال، یک ساختمان میتواند آب خاکستری را جمعآوری کند، آن را به سمت یک پکیج تصفیه هدایت کند و سپس آب خروجی را برای آبیاری فضای سبز به کار ببرد. در این حالت، «پکیج تصفیه» بخش تصفیه سیستم است و «آبیاری» کاربرد نهایی آب تولیدشده محسوب میشود.
البته استفاده از آب خاکستری برای آبیاری به کیفیت آب، روش آبیاری، نوع فضای سبز و الزامات بهداشتی و محلی وابسته است. حتی مقررات مختلف، بسته به نوع آبیاری و کیفیت موردنیاز، الزامات متفاوتی برای آب خاکستری تعیین میکنند. به همین دلیل، استفاده مستقیم از فاضلاب خاکستری تصفیه نشده را نباید با استفاده از آب بازیافتی تصفیه شده برای آبیاری یکی دانست.
جمعبندی
آب خاکستری را نمیتوان برای همه ساختمانها با یک نسخه ثابت مدیریت کرد. گاهی ارزش اصلی این جریان در امکان بازگرداندن آن به چرخه مصرف است و گاهی، بسته به شرایط پروژه، مدیریت و دفع آن راهکار منطقیتری خواهد بود. پیش از انتخاب تجهیزات، بهتر است مسیر فاضلاب، مقدار آب قابل بازیابی و محل مصرف نهایی مشخص شود؛ چون همین جزئیات، انتخاب فرآیند و تجهیزات مناسب را تعیین میکنند.
